بدبینی امیدوارانه

بدبینی امیدوارانه مفهوم متناقضی نیست، اتفاقاً‌ دیدگاهی است که می‌تواند عملا زمینه‌ساز تعهد اخلاقی و سیاسی باشد. وضعیت جهان اطرافمان روزبه‌روز آشفته‌تر می‌شود و بااین‌حال اغلب از ما انتظار می‌رود خوش‌بین و امیدوار بمانیم. انگار تهدید اصلی بدبینی و ناامیدی است، نه فجایع انسانی و زیست‌محیطی. اما مارا فان در لوخت این رویکرد را موثر نمی‌داند: وقتی جهان در آستانه فروپاشی است، خوش‌بینی محض دیگر نمی‌تواند فضیلت باشد و چه‌بسا همین مثبت‌نگری خام و ساده‌دلانه از بزرگ‌ترین و خطرناک‌ترین ضعف‌های زمانه ماست. در عصر آشوب‌های سیاسی و اجتماعی و بحران‌های اقتصادی و اقلیمی، فضیلتی که به آن نیاز داریم «بدبینی امیدوارانه» است. کتاب با رجوع به آثار ادبیان و اندیشمندان، از ولتر و شوپنهاور گرفته تا ‌پو، کامو و تالکین از ما می‌خواهد خوش‌بینی و بدبینی، امید و ناامیدی، کنشگری و سوگواری را در پرتوی تازه ببینیم. از نظر فان در لوخت بدبینی به‌لحاظ تاریخی پیوند تنگاتنگی با کنشگری اخلاقی و سیاسی داشته است. او با بیانی همدلانه و درعین‌حال صریح و قاطعانه نشان می‌دهد بدبینی با امید منافاتی ندارد و آنچه باید از قیدش رها شویم تقدیرباوری یا تسلیم شدن از سر خودخواهی و راحت‌طلبی است. بدبینی به معنای بزدلی یا بی‌انگیزگی نیست و از قضا می‌تواند با پذیرش رنج، محدودیت و شکست در حکم واقعیت‌هایی گریزناپذیر، به ما شهامت و عزم مبارزه بدهد. بدبینی امیدوارانه از ما می‌خواهد بدون اطمینان از نتیجۀ کار در پی تغییر باشیم و برای تحققش قدم برداریم. به این ترتیب در چنین زمانه پرتلاطمی، به‌جای رویگردانی از دنیای اطرافمان، به‌عنوان انسان‌هایی آگاه به نیک و بد این جهان نقشمان را در سرنوشت آن ایفا کرده‌ایم.